Veilig. Samen. Leven. was zo’n project…

Stichting IDEEFIX ontwikkelde het initiatief voor een grote, reizende kunstexpositie over veiligheid in Nederland. Geen tentoonstelling waarin je alleen maar langs kunstwerken loopt, maar een interactieve ervaring met persoonlijke verhalen, installaties, muziek en gesprekken. Elf makers, waaronder ex gedetineerden, dak en thuisloze mensen en andere mensen die vanuit hun eigen leven een heel ander perspectief op veiligheid hebben.

Wij kregen de opdracht om het grafische concept te ontwikkelen waarmee het hele project visueel herkenbaar gemaakt zou worden. En dat werd een behoorlijk avontuur.

1. Pitch – het idee visueel verkopen

Toen wij bij het project betrokken raakten, was Veilig Samen Leven vooral nog een idee. En een goed idee moet je soms eerst zichtbaar maken voordat anderen erin mee kunnen gaan.

Onze eerste opdracht was daarom niet om meteen een complete huisstijl of tentoonstelling te ontwerpen. We moesten helpen om het idee te verkopen. Hoe ziet zo’n expositie eruit? Wat voor gevoel moet je krijgen? Hoe breng je elf totaal verschillende verhalen samen zonder ze allemaal in hetzelfde keurslijf te stoppen?
We ontwikkelden een eerste visuele richting waarmee het concept van IDEEFIX concreet werd. Een beeldtaal die de verschillende verhalen kon verbinden en tegelijkertijd ruimte liet voor de makers zelf.

Dat is een van de dingen die ik leuk vind aan ontwerpen. Je krijgt niet altijd een volledig uitgewerkt verhaal aangeleverd. Soms moet je een idee eerst helpen vormen. Niet door het over te nemen, maar door het zichtbaar te maken. En als dat lukt, is een pitch ineens veel meer dan een pitch.

2. Design – van idee naar een volwassen systeem

De pitch was het begin. Daarna kwam het echte ontwerpwerk. Want een visueel concept voor een presentatie is één ding. Een systeem bouwen dat een complete, reizende expositie kan dragen is iets anders.

Het ontwerp moest werken voor een enorme hoeveelheid verschillende toepassingen. Van communicatie en social media tot posters, presentatiemiddelen, informatie bij kunstwerken en de visuele aankleding van de expositie zelf. En alles moest uiteindelijk ook nog op verschillende locaties kunnen functioneren.
Dat vraagt om meer dan een mooi logo of een paar sterke beelden. Je hebt een systeem nodig.

Een systeem dat herkenbaar blijft wanneer het formaat verandert. Dat ruimte geeft aan verschillende verhalen. Dat door verschillende mensen gebruikt kan worden. En dat ook overeind blijft wanneer een project steeds groter wordt. Daar hebben we het concept verder voor uitgewerkt en modulair gemaakt.

En dat modulaire vind ik interessant. Want je ontwerpt eigenlijk niet alleen wat je vandaag nodig hebt. Je ontwerpt de regels waarmee morgen nieuwe dingen gemaakt kunnen worden, niet alleen door ons maar door meerdere partijen. En er kwamen nogal wat nieuwe dingen bij.

3. Support – van ontwerpbestand naar kunstwerk

Daarna verschoof onze rol steeds meer van ontwerper naar meedenker, regelaar en soms gewoon probleemoplosser.

De kunstenaars gingen aan de slag met hun eigen verhalen en ideeën. En dat leverde heel verschillende vormen op. Fotografie, tekeningen, muziek, persoonlijke documenten, installaties en andere manieren om hun ervaringen zichtbaar te maken. Zo vertelt Ky Mani bijvoorbeeld hoe tekenen tijdens zijn detentie hem hielp om een andere richting te vinden. Di Angelo gebruikte muziek en beeld om te vertellen over zijn ervaringen met regels en procedures. Andere makers brachten weer hun eigen perspectief op veiligheid en kwetsbaarheid mee.

Onze taak was vervolgens regelmatig om de vertaalslag te maken tussen “dit is wat ik wil vertellen” en “zo krijgen we het daadwerkelijk geproduceerd en geëxposeerd.” Formaten bepalen. Bestanden geschikt maken. Meedenken over toepassingen. Aanpassingen doen. Productie voorbereiden. En zorgen dat al die verschillende onderdelen uiteindelijk onderdeel werden van één geheel.

Dat is het minder zichtbare deel van grafisch ontwerp.

Je ziet uiteindelijk een mooi vormgegeven expositie. Je ziet niet de tientallen kleine beslissingen, bestanden, correctierondes en praktische oplossingen die nodig waren om daar te komen.

En toen stond het er

Op 12 februari 2025 ging in de Grote Kerk in Den Haag de eerste editie open. Daarna reisde Veilig Samen Leven door naar Utrecht, Amsterdam en Rotterdam. In totaal van 12 februari tot en met 9 mei 2025. Van een eerste pitch naar een complete reizende expositie in anderhalf jaar.

En dan komt het moment waarop je als ontwerper even afstand neemt van je scherm. Want ineens zie je geen ontwerpbestanden meer. Je ziet mensen.

Mensen die naar een kunstwerk kijken. Naar een verhaal luisteren. Soms geraakt worden. Soms ongemakkelijk worden. Soms met elkaar in gesprek raken.
En dat ongemak is misschien wel precies de bedoeling.

Een mooi voorbeeld daarvan staat in het verhaal van een reclasseringswerker van het Leger des Heils, die samen met een nabestaande de tentoonstelling bezoekt. Tijdens die rondgang ontstaat juist het besef dat het verhaal van slachtoffers óók onderdeel moet zijn van het gesprek. Dat het soms schuurt. En dat juist dát nodig is om werkelijk over Veilig. Samen. Leven. te kunnen praten.

Dat vind ik uiteindelijk het sterkste aan dit project.

Wij hebben het grafische systeem ontworpen. We hebben geholpen om ideeën zichtbaar en maakbaar te maken. Maar het ontwerp is uiteindelijk slechts het podium. De echte hoofdrolspelers zijn de mensen die hun verhaal durfden te vertellen. En als je dan na anderhalf jaar werk door zo’n expositie loopt en merkt dat mensen blijven staan, kijken, luisteren en met elkaar in gesprek gaan…

Dan denk je toch even: Ja. Echt gaaf dat wij hier een bijdrage in hebben kunnen leveren.